Κεφαλαγία

Που οφείλεται μία κεφαλαλγία;

kefalalgia Η κεφαλαλγία, στην οποία συχνά αναφερόμαστε σε συζητήσεις ως πονοκέφαλο, αποτελεί ένα από τα πιο συχνά ενοχλήματα και μία από τις βασικές αιτίες που συχνά ζητάμε ιατρική βοήθεια. Καθημερινά καταναλώνονται τεράστιες ποσότητες από αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη για να τον καταπραΰνουν και είναι ίσως η πιο σημαντική αιτία απουσίας και ελαττωμένης παραγωγικότητας στην εργασία ή στο σχολείο. Οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν τουλάχιστον περιστασιακούς πονοκεφάλους κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα ο ασθενής είναι εξαιρετικά ανήσυχος, καθώς μπορεί να υπάρχει ο φόβος πως η αιτία του πονοκεφάλου μπορεί να είναι μία πολύ σοβαρή παθολογική οντότητα που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο ακόμα και την ίδια του τη ζωή.

Ο θεράπων ιατρός καλείται μέσα από τη λήψη του ιστορικού, την κλινική εξέταση και μία ενδεχόμενη παρακλινική διερεύνηση να διαγνώσει εάν υπάρχει κάποια σαφής αιτία πίσω από το σύμπτωμα της κεφαλαλγίας, η οποία χρήζει άμεσης αντιμετώπισης ή αν πρόκειται για μία πρωτοπαθή κεφαλαλγία. Στην πρώτη περίπτωση, στις παθήσεις που μπορεί να υποκρύπτονται περιλαμβάνονται ορισμένες ιδιαίτερα επικίνδυνες, όπως ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, ένα ανευρύσμα κάποιου ενδοεγκεφαλικού αγγείου, η μηνιγγίτιδα ή η εγκεφαλίτιδα, όγκοι του εγκεφάλου, παραρρινοκολπίτιδες και άλλες λοιμώξεις, οξύ γλαύκωμα, μετατραυματικές κεφαλαλγίες, κροταφική αρτηρίτιδα και άλλες παθήσεις.

Μία ιδιαίτερη αιτία πρόκλησης κεφαλαλγίας ακριβώς επειδή είναι αρκετά συχνή και είναι συνέπεια της επιθυμίας να αντιμετωπιστεί ο πονοκέφαλος είναι η κατάχρηση αναλγητικών φαρμάκων. Υπάρχουν ασθενείς που εξ αιτίας της φτωχής απάντησης των πονοκεφάλων τους στα συνήθη αναλγητικά καταλήγουν να τα λαμβάνουν με μεγάλη συχνότητα, σχεδόν καθημερινά, συχνά σε συνδυασμούς και χωρίς τη σύμφωνη γνώμη κάποιου γιατρού. Οι ασθενείς αυτοί θα πρέπει να παραπέμπονται στο νευρολόγο, διότι πέραν των επιπλοκών της μακροχρόνιας χρήσης φαρμάκων, κινδυνεύουν από το «σύνδρομο κατάχρησης αναλγητικών». Βασικό χαρακτηριστικό αυτού του συνδρόμου είναι η καθημερινή εμφάνιση πονοκεφάλου, που προοδευτικά γίνεται ανθεκτικότερος στα αναλγητικά, προκαλώντας τελικά εξάρτηση του ατόμου από αυτά. Έχει ειδική φαρμακολογική αντιμετώπιση, βάση της οποίας είναι η πλήρης απαγόρευση της χρήσης αναλγητικών. Ιδιαίτερα η παρακεταμόλη, μαζί με τα σκευάσματα που περιέχουν ταυτόχρονα κωδεΐνη ή καφεΐνη είναι στις πρώτες θέσεις μεταξύ των ουσιών που προκαλούν τέτοιους είδους προβλήματα, αφού άλλωστε έρχεται και πρώτη στη χρήση. Γενικά, τα απλά αναλγητικά δεν θα πρέπει να λαμβάνονται σε περισσότερες από 15 συνολικά ημέρες το μήνα. Η ανάγκη για μεγαλύτερη χρήση τους σηματοδοτεί την παραπομπή στο νευρολόγο προκείμενου να υπάρξει η ανάλογη αντιμετώπιση για την απόσυρσή τους.
grammi

Ποια στοιχεία είναι ανησυχητικά σε μία κεφαλαλγία;

kefalalgia Υπάρχουν ορισμένα κλινικά χαρακτηριστικά μίας κεφαλαλγίας τα οποία πρέπει να θορυβήσουν τον ασθενή και το γιατρό για ενδελεχή διερεύνηση μίας ενδεχόμενης υποκείμενης βλάβης. Ως ενδείξεις υψηλού κινδύνου (red flags) σε μία κεφαλαλγία αναφέρονται η αιφνίδια εισβολή πρωτοεμφανιζόμενου πόνου ειδικά αν προκαλεί την αφύπνιση και σε άτομα άνω των 50 ετών, ο πυρετός, η φαρυγγίτιδα ή η πνευμονία πριν την έναρξη της κεφαλαλγίας, η αυχενική δυσκαμψία, η ευερεθιστότητα στα παιδιά ή στους υπερήλικες, η ναυτία, οι συνεχείς έμετοι, η δυσαρθρία, η φωτοφοβία, και νευρολογικά σημεία που αποκαλύπτοντα κατά την εξέταση. Ανησυχητικά συμπτώματα είναι επίσης οι διαταραχές ύπνου και μνήμης, καθώς και η έλευση της κεφαλαλγίας υπό ειδικές συνθήκες, όπως μετά από άσκηση, sex, βήχα, ή ψυχικό stress. Τα χαρακτηριστικά αυτά συνήθως απαντώνται στις δευτεροπαθείς κεφαλαλγίες και κατά συνέπεια κρίνεται αναγκαία η άμεση διερεύνησή τους προκειμένου να διαγνωστεί αν υπάρχει κάποιο επικίνδυνο υποκείμενο νόσημα.
grammi

Ποιες χαρακτηρίζονται ως πρωτοπαθείς κεφαλαλγίες; 

Είναι χαρακτηριστικά διακριτές τρεις κατηγορίες πρωτοπαθών κεφαλαλγιών, αν και συχνά τα χαρακτηριστικά τους είναι δυσδιάκριτα με συνέπεια να οριστούν συγκεκριμένα κριτήρια που επιτρέπουν τη διάγνωσή τους και διευκολύνουν την αντιμετώπισή τους. Κατά σειρά, σύμφωνα με τη συχνότητα εμφάνισής τους, διακρίνουμε την κεφαλαλγία τύπου τάσεως, την ημικρανία και την αθροιστική κεφαλαλγία
grammi

Τι είναι η κεφαλαλγία τύπου τάσεως;

Η κεφαλαλγία τύπου τάσεως χαρακτηρίζεται από ήπιας έως μέτριας έντασης διάχυτη κεφαλαλγία με διάρκεια από μερικές ώρες έως και αρκετές ημέρες. Η εμφάνιση ακόμη και 1-2 επεισοδίων κεφαλαλγίας τύπου τάσεως το μήνα, ιδίως σε ημέρες άγχους, δεν αποτελεί ανησυχητικό σημείο. Κατά τις έντονες περιόδους της ζωής οι πονοκέφαλοι μπορεί να πυκνώσουν ακόμη περισσότερο. Ο βασικότερος εκλυτικός παράγοντας είναι το άγχος, καθώς θεωρείται ότι προκαλεί σύσπαση (τάση) των μυών της κεφαλής, αν και η αιτία συχνά μπορεί να μην είναι προφανής. Ο πόνος περιγράφεται ως αμβλύς αλλά επιμένων στον αυχένα, στο λαιμό, στο μέτωπο και στο δέρμα του κρανίου ή ως αίσθημα βάρους, με κατανομή που μοιάζει με καπέλο ("σαν κράνος" ή "σαν μέγγενη"). Δεν επιβαρύνεται από ήπια μυική άσκηση και επιτρέπει συχνά στον ασθενή να εκτελέσει τις καθημερινές εργασίες του, ενώ προσβάλλει με την ίδια συχνότητα άνδρες και γυναίκες
grammi

Τι είναι η ημικρανία;

H ημικρανία δεν είναι ένας απλός πονοκέφαλος. Είναι μία πολύ συχνή νευρολογική νόσος, που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα ζωής του ασθενή, την επαγγελματική, αλλά και την οικονομική του κατάσταση και να οδηγήσει σε πραγματική αναπηρία σε σοβαρές περιπτώσεις. Οι ημικρανίες συνήθως παρουσιάζονται με έντονο άλγος στο μισό της κεφαλής και διάρκεια από μερικά λεπτά έως και μερικές ώρες. Η συχνότητα των επεισοδίων κεφαλαλγίας διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μπορεί να εμφανίζεται αραιά (ακόμη και ένα επεισόδιο κάθε χρόνο) αλλά και πολύ συχνά (σχεδόν κάθε μέρα). Ακόμη, μπορεί ώρες πριν την κρίση της ημικρανίας ο ασθενής να είναι ευερέθιστος, να αισθάνεται γενικευμένη ατονία, υπνηλία και ζάλη να παραμένει κλινήρης και να αδυνατεί να προβεί σε οποιαδήποτε δραστηριότητα. Ο πόνος είναι σοβαρός και συνοδεύεται από ναυτία, τάση για έμετο, αλλά και υπερευαισθησία στο φως (φωτοφοβία) και προκαλεί ανικανότητα. Περιγράφεται επίσης ως σφύζων, ο ασθενής συνήθως πιάνει το ένα ημιμόριο της κεφαλής, ενώ μπορεί να συνοδεύεται από οπτικές διαταραχές (ο πάσχων μπορεί να βλέπει φώτα, λάμψεις) και σπανιότερα μπορεί να μουδιάσει ή και να παραλύσει το ένα χέρι και πόδι (ημικρανιακή ημιπληγία). Τα χαρακτηριστικά αυτά φαινόμενα είναι παροδικά, προηγούνται συνήθως της ημικρανίας και χαρακτηρίζονται ως «αύρα».

Είναι συνήθως εξαιρετικά δυσάρεστα συμπτώματα για τον ασθενή και ενδεχομένως τον προβληματίζουν ακόμα και περισσότερο από την κεφαλαλγία. Ο ακριβής παθοφυσιολογικός μηχανισμός της ημικρανίας και της αύρας παραμένει άγνωστος, αν και υπάρχουν ορισμένες ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες θεωρίες. Επιδημιολογικά, οι γυναίκες προσβάλλονται σε τριπλάσια συχνότητα από τους άνδρες, ενώ τα πρώτα επεισόδια συνήθως εμφανίζονται κατά την εφηβεία και σπανιότερα μετά τα 40 έτη.
grammi

Τι είναι η αθροιστική κεφαλαλγία;

kefalalgia Η αθροιστική κεφαλαλγία είναι η πιο σπάνια από τις πρωτοπαθείς κεφαλαλγίες, αλλά συχνά ο πόνος είναι εξοντωτικός. Είναι συχνότερη σε άνδρες παρά σε γυναίκες και οι πάσχοντες έχουν συνήθως 1-4 σοβαρά επεισόδια μονόπλευρου πόνου καθημερινά, διάρκειας λιγότερο των 3 ωρών και υπάρχουν συνοδά συμπτώματα, από το αυτόνομο νευρικό σύστημα, όπως βλεφαρόπτωση, ερυθρότητα στο μάτι, δακρύρροια και ρινική καταρροή (από το σύστοιχο ρουθούνι). Ο πόνος εμφανίζεται κατά περιόδους, έχει ωρολογιακή σταθερότητα, καθώς μπορεί να εμφανίζεται την ίδια ώρα κάθε μέρα για μερικές εβδομάδες (αθροιστικά), έχει εποχιακή κατανομή και σχετίζεται με τις καιρικές αλλαγές, ενώ είναι σταθερός ως προς την εντόπιση γύρω από το ένα μάτι, αλλά και μέσα σε αυτό.
grammi

Υπάρχουν κάποιοι προδιαθεσικοί παράγοντες για την εμφάνιση της κεφαλαλγίας;

Υπάρχουν εκλυτικοί παράγοντες που πυροδοτούν την κεφαλαγία και ο πιο συχνός είναι το στρες ή ακόμη και η περίοδος που το στρες ελαττώνεται (όπως κατά το Σαββατοκύριακο ή τις πρώτες μέρες των διακοπών)! Οι γυναικείες ορμόνες είναι σημαντικός εκλυτικός παράγοντας στις κρίσεις ημικρανίας, γι' αυτό και υπάρχει αύξηση της κεφαλαλγίας κατά την εφηβεία στις γυναίκες, αλλά όχι στους άνδρες. Χαρακτηριστικα, οι ενήλικες γυναίκες αναφέρουν ότι οι πονοκέφαλοι τους εμφανίζονται και είναι χειρότεροι πριν ή κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως, ενώ αλλάζουν χαρακτήρα με την εμμηνόπαυση, λόγω της πτώσης των επιπέδων των οιστρογόνων. Άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες ιδίως για την ημικρανία είναι διάφορες τροφές, όπως τυριά, σοκολάτα, αλκοόλ, προσθετικά τροφίμων και βελτιωτικά γεύσης. Γενικότερα αναφέρεται ότι και ορισμένες καθημερινές δραστηριότητες μπορεί να σχετίζονται με την εμφάνιση κεφαλαλγίας, όπως η φυσική και σεξουαλική δραστηριότητα, αλλαγές της ώρας και πολύωρα ταξίδια, το κάπνισμα, ανωμαλίες στην όραση και κακή εφαρμογή γυαλιών, αλλαγή στις ώρες ύπνου και φαγητού, δυνατά φώτα, ισχυρός θόρυβος και έντονα αρώματα ή μολυσμένος αέρας.

Η αρτηριακή υπέρταση αντίθετα με ότι πιστεύεται δεν προκαλεί συνήθως κεφαλαλγία, παρά μόνο όταν είναι εκσεσημασμένη και κακοήθης και οδηγεί σε επεισόδιο υπερτασικής εγκεφαλοπάθειας.
grammi

Ποια είναι η θεραπεία για τις διάφορες μορφές κεφαλαλγίας;

kefalalgia Ακολουθεί αναφορά για τη θεραπευτική αντιμετώπιση των πρωτοπαθών κεφαλαλγιών. Σε όλες τις περιπτώσεις γίνεται διάκριση για την αντιμετώπιση ενός επεισοδίου - επί της οξείας δηλαδή φάσεως – και για την προφυλακτική αγωγή που χορηγείται επί καθημερινής βάσεως. Η αναγκαιότητα λήψης προφυλακτικής αγωγής αποφασίζεται με βάση τη συχνότητα και τη βαρύτητα των επεισοδίων της κεφαλαλγίας που εμφανίζονται σε κάθε ασθενή. Για αυτό το λόγο συστήνεται στον ασθενή η καταγραφή των επεισοδίων και η περιγραφή των χαρακτηριστικών τους από τον ασθενή σε ένα ημερολόγιο κεφαλαλγίας.

► Κεφαλαλγία τύπου τάσεως
Κατά τη διάρκεια ενός πονοκεφάλου που έχει τα χαρακτηριστικά της κεφαλαλγίας τύπου τάσεως συνιστάται η χορήγηση απλών αναλγητικών δισκίων, όπως είναι η παρακεταμόλη, ή αντιφλεγμονωδών δισκίων, με προσοχή πάντα όσον αφορά στη δόση και τη συχνότητα λήψης τους. Συντηρητικά μπορεί να βοηθήσουν επίσης κάποιο τοπικό massage, κρύα ή ζεστά επιθέματα, τεχνικές χαλάρωσης ή ένα ζεστό ντους. Αν τα μέτρα αυτά δεν αποδώσουν μία μικρή δόση παρακεταμόλης μπορεί να βοηθήσει.

Εάν αποφασιστεί η χορήγηση προφυλακτικής αγωγής υπάρχουν έρευνες που υποστηρίζουν τη θετική αποτελεσματικότητα ορισμένων αντικαταθλιπτικών και ειδικότερα της αμιτριπτυλίνης (Saroten) σε μικρότερες συνήθως δόσεις από αυτές που χορηγούνται στην κατάθλιψη. Πέρα από τη φαρμακευτική παρέμβαση, μία πρόταση που μπορεί να γίνει αφορά στον επαρκή ύπνο και τη σωματική άσκηση, καθώς δρουν αποτρεπτικά στην εμφάνιση νέων κρίσεων.

Ημικρανία
Η αντιμετώπιση της ημικρανίας διαχωρίζεται με ανάλογο τρόπο σε αυτήν της κρίσης και στην προφυλακτική θεραπεία. Η ιατρική αντιμετώπιση κατά την κρίση περιλαμβάνει την παραμονή σε ήσυχο χώρο και τη λήψη παρακεταμόλης (μόνης ή μαζί με καφεΐνη), σαλικυλικών (σε συνδυασμό με γαστροκινητικά αντιεμετικά, όπως η μετοκλοπραμίδη), παραγώγων της εργοταμίνης, άλλων μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών (ΜΣΑ), οποιοειδών και βέβαια των τριπτανών. Τις πιο πολλές φορές οι αθενείς αντιλαμβάνονται εκ των προτέρων πότε ξεκινάει ένα επεισόδιο ημικρανίας και συνιστάται λήψη φαρμακευτικής αγωγής το δυνατό αμεσότερα. Οι τριπτάνες, που είναι ειδικά αντιημικρανικά φάρμακα, αποτελούν την πρώτη επιλογή για τη θεραπεία των κρίσεων μέτριας ή μεγάλης έντασης ημικρανικών. Τα σαλικυλικά και τα ΜΣΑ δεν θα πρέπει να συνδυάζονται ή να λαμβάνονται διαδοχικά, λόγω αύξησης του κινδύνου γαστρορραγίας. Επίσης, οι τριπτάνες παρουσιάζουν ορισμένες αντενδείξεις, με κυριότερη την περίπτωση της στεφανιαίας νόσου (διαγνωσμένης ή πιθανής), του ΑΕΕ ή άλλων αγγειοπαθειών, της ημιπληγικής ημικρανίας και της ημικρανίας της βασικής αρτηρίας, ενώ δεν πρέπει να συνδυάζονται εντός του ίδιου 24ωρου με εργοταμινικά παράγωγα. Ο σκοπός της φαρμακευτικής αγωγής κατά τη διάρκεια της ημικρανικής κρίσης είναι να περιορίσει ή να εξαλείψει τον πόνο το δυνατό συντομότερο και ταυτόχρονα να περιορίσει την ενδεχόμενη επανεμφάνισή του μετά το πέρας της δράσης του φαρμάκου.

Φαρμακευτική αγωγή πρόληψης απαιτείται στην περίπτωση που εμφανίζονται σοβαρές κρίσεις ημικρανίας που προκαλούν διαταραχή στην καθημερινή λειτουργικότητα για περισσότερες από 1-2 φορές την εβδομάδα. Η προτεινόμενη αγωγή στις περισσότερες περιπτώσεις είναι η προπρανολόλη, ένας β-αποκλειστής, ο οποίος πρέπει να χορηγείται επίσης με προσοχή λόγω της πιθανής βραδυκαρδίας που μπορεί να προκαλέσει με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Εναλλακτικές επιλογές είναι η χορήγηση κάποιου αποκλειστή διαύλου ασβεστίου ή αντιεπιληπτικών και αντικαταθλιπτικών δισκίων. 
grammi