Πολυνευροπάθειες

Τι είναι οι πολυνευροπάθειες;

polyneuropatheies Οι πολυνευροπάθειες είναι μία σειρά παθήσεων των περιφερικών νεύρων, στα οποία περιλαμβάνονται και τα κρανιακά νεύρα και οφείλονται σε διάφορα αίτια τα οποία συνήθως είναι τοξικά, μεταβολικά και κληρονομικά.  Τα περιφερικά νεύρα μεταφέρουν τα μηνύματα από τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό στους μυς, στα όργανα και σε άλλους ιστούς του σώματος.

Η συμπτωματολογία συνίσταται κυρίως σε κινητικές (π.χ. αδυναμία, μυική ατροφία), αισθητικές (π.χ. υπαισθησία, δυσαισθησία, αιμωδίες, δερματικές βλάβες), αλλά και διαταραχές του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος (ορθοστατική υπόταση, υπεριδρωσία, ανικανότητα)  με συνέπεια να διακρίνονται σε κινητικές, αισθητικές, του αυτονόμου ή και μεικτές πολυνευροπάθειες.

Σε περιπτώσεις που έχει προσβληθεί μόνο ένα νεύρο η πάθηση χαρακτηρίζεται ως απλή μονονευρίτιδα, ενώ αν έχουν προσβληθεί περισσότερα νεύρα μεμονωμένα χωρίς τη συμμετοχή των υπολοίπων ονομάζεται πολλαπλή μονονευρίτιδα. Στην τυπική περίπτωση της πολυνευροπάθειας εμφανίζεται μία ευρύτερη προσβολή των περιφερικών νεύρων. Εάν εμφανίζεται με προσβολή μόνο των ριζών των νεύρων (μίας ή περισσοτέρων) χαρακτηρίζεται αντίστοιχα ως μονονευρίτιδα ή πολυνευρίτιδα, ενώ αν συνυπάρχει προσβολή ριζών και νεύρων ως πολυριζονευροπάθεια.

Εάν υπάρχει προσβολή περισσότερο της περιφερικής μοίρας των νεύρων (χαρακτηριστικό παράδειγμα η υπαισθησία/δυσαισθησία «δίκην καλτσών και γαντιών») η πολυνευροπάθεια χαρακτηρίζεται ως περιφερικού τύπου, ενώ αν τα συμπτώματα αναφέρονται κυρίως στην ωμική ή την πυελική ζώνη ονομάζεται κεντρομελικού τύπου.

Μία ακόμη διάκριση μπορεί να γίνει με βάση την ανατομική δομή της βλάβης που έχουν υποστεί τα νεύρα, δηλαδή αν έχει προσβληθεί το προστατευτικό έλυτρο της μυελίνης, οπότε γίνεται λόγος για απομυελινωτικού τύπου πολυνευροπάθεια, ενώ εάν έχει προσβληθεί το κυρίως «σώμα» του νεύρου, ο νευράξονας η βλάβη ονομάζεται αξονικού τύπου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η χρονική διάρκεια εμφάνισης και εξέλιξης των συμπτωμάτων κατά την περιγραφή μίας πολυνευροπάθειας. Ως οξεία πολυνευροπάθεια χαρακτηρίζεται όταν τα συμπτώματα εμφανίζουν το μέγιστο της σοβαρότητάς τους εντός τεσσάρων μηνών από την έναρξή τους, ενώ ακολουθεί μία σταθεροποίηση (πλατώ) ή και η ύφεσή τους. Μία ενδιάμεση κλινική μορφή είναι η υποξεία πολυνευροπάθεια, όταν τα συμπτώματα εξελίσσονται για διάστημα μεταξύ τεσσάρων και οκτώ εβδομάδων από την έναρξή τους. Αντίστοιχα, χρόνια ονομάζεται η πολυνευροπάθεια που τα συμπτώματα εξελίσσονται για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 2 μηνών.

Όλα αυτά τα στοιχεία αναφέρθηκαν γιατί είναι πολύ σημαντικά για τον χαρακτηρισμό μίας πολυνευροπάθειας, ενώ επιπλέον η διερεύνησή τους μπορεί να οδηγήσει στη διάγνωση του αιτίου που την προκάλεσε.
grammi

Υπάρχουν κάποιες συγκεκριμένες αιτίες που προκαλούν κάποια πολυνευροπάθεια;

Η φύση των πολυνευροπαθειών μπορεί να διακριθεί με βάση ποικίλα χαρακτηριστικά, ωστόσο το πιο σημαντικό είναι το παθολογικό αίτιο που τα προκάλεσε. Κάθε μία από τις παθήσεις που συνοδεύονται από πολυνευροπάθεια συνήθως προκαλεί χαρακτηριστική κλινική εικόνα και η σωστή διάγνωση θα οδηγήσει σε ανάλογες προσδοκίες για την αντιμετώπιση της πολυνευροπάθειας. Τα αίτια ποικίλουν καθώς περιλαμβάνονται παθήσεις μεταβολικές, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, τοξικές ή άλλες πολυνευροπάθειες που σχετίζονται με την κακή διατροφή, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις που τελικά η υποκείμενη πάθηση μπορεί να αποκαλυφθεί ακόμα και κάποια χρόνια μετά από την εμφάνιση της πολυνευροπάθειας. Η διαβητική νευροπάθεια είναι η συχνότερη μορφή νευροπάθειας, καθώς έως 70% των ασθενών με διαβήτη παρουσιάζουν από ήπια μέχρι σοβαρής μορφής διαβητική περιφερική νευροπάθεια. Τα συμπτώματα συχνά εμφανίζονται στα πόδια και στα χέρια («δίκην καλτσών και γαντιών»), με διαταραχές της αισθητικότητας και συχνούς τραυματισμούς και μολύνσεις λόγω της κακής αιμάτωσης. 

Κάποιες χαρακτηριστικές περιπτώσεις με σύντομο σχολιασμό περιγράφονται στον παρακάτω πίνακα:

polyneuropatheies

 

Με ποιο μηχανισμό προκαλούνται οι πολυνευροπάθειες;

Ανάλογα με το αίτιο είναι διαφορετικός ο μηχανισμός βλάβης του περιφερικού νεύρου. Σε πολλές περιπτώσεις αυτός παραμένει άγνωστος. Π.χ. μία πάθηση που βλάπτει το αγγειακό σύστημα (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης) θα μπορούσε να προκαλέσει απόφραξη των τριχοειδών αγγείων που τροφοδοτούν το περιφερικό νεύρο προκαλώντας έτσι τη βλάβη του. Βέβαια, στο σακχαρώδη διαβήτη, ο μηχανισμός πρόκλησης της βλάβης μπορεί να είναι αυτοάνοσος, όπως στη διαβητική μυατροφία, που εκδηλώνεται με επώδυνη μυική ατροφία του μηρού. Κατά την διάρκεια διαφόρων αυτοάνοσων αντιδράσεων (π.χ. σύνδρομο Guillain - Barre) o οργανισμός σχηματίζει αντισώματα τα οποία επιτίθενται εναντίον ανατομικών σχηματισμών του νεύρου όπως είναι η μυελίνη. Ακόμη, ένα περιφερικό νεύρο μπορεί να υποστεί βλάβη από χρόνια μηχανική πίεση ή από άμεσο τραυματισμό. Στις κληρονομικές νευροπάθειες το αίτιο εντοπίζεται σε μεταλλάξεις γονιδίων που έχουν ως συνέπεια την προοδευτική εκφύλιση των νεύρων.
grammi

Ποια είναι τα συμπτώματα των πολυνευροπαθειών;

Η συμπτωματολογία μιας πολυνευροπάθειας εξαρτάται από τον μηχανισμό που την προκάλεσε και κυρίως από το είδος των νευρικών ινών που έχουν προσβληθεί (κινητικές, αισθητικές, αυτόνομες). Τα πιο χαρακτηριστικά από αυτά είναι η μείωση της μυϊκής ισχύος (αδυναμία), που μπορεί να εξελιχθεί μέχρι και σε πλήρη παράλυση, η μυϊκή ατροφία, δεσμιδώσεις και κράμπες, διαταραχές της αισθητικότητας, παραισθησίες, άλγη, υπερπάθεια, αισθητική αταξία, διαταραχές της αυτόνομης λειτουργίας. Τα συμπτώματα αφορούν τις περιοχές που έχουν προσβληθεί και μπορεί να αφορούν ένα νεύρο (μονονευρίτιδα), περισσότερα νεύρα (πολυνευρίτιδα) ή όλα σχεδόν τα νεύρα (πολυνευροπάθεια).
grammi

Ποιες εξετάσεις χρειάζονται για τη διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό του ασθενούς, στην προσεκτική κλινική εξέταση και στη διενέργεια συμπληρωματικών εξετάσεων που θα κριθούν αναγκαίες από το γιατρό. Οι αναλύσεις αίματος με μέτρηση της γλυκόζης, η αξιολόγηση της νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας, το ηλεκτρομυογράφημα, οι μελέτες αγωγιμότητας των νεύρων και η οσφυονωτιαία παρακέντηση είναι μεταξύ των εξετάσεων που πιθανόν να ζητηθούν από το γιατρό.

Ιδιαίτερη σημασία λαμβάνουν οι νευροφυσιολογικές εξετάσεις (ταχύτητες αγωγής νεύρων, μυογράφημα) απαραίτητες για την ακριβή εκτίμηση της βλάβης. Στις κληρονομικές, κυρίως, νευροπάθειες είναι ιδιαίτερα χρήσιμη η βιοψία ενός περιφερικού νεύρου. 
grammi

Τι είναι η νευραλγία του τρίδυμου νεύρου;

Το τρίδυμο νεύρο (μεγάλο νεύρο του προσώπου και της κεφαλής) ευθύνεται για την αίσθηση στο πρόσωπο, τη σιαγόνα και την περιοχή των ματιών. Η νευραλγία του τρίδυμου χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά οδυνηρά επεισόδια πόνου που εκδηλώνονται ξαφνικά στην περιοχή της μιας μεριάς του προσώπου. Συχνά η αιτία είναι άγνωστη αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ευθύνεται μια προηγηθείσα μόλυνση με ιό, πίεση στο νεύρο από ένα όγκο ή ένα αιμοφόρο αγγείο που έχει διαταθεί ή παρουσιάζει ανώμαλη πορεία, ενώ σπανιότερα μπορεί να εμφανιστεί στα πλαίσια της πολλαπλής σκλήρυνσης.
grammi

Υπάρχει κάποια θεραπεία για τις πολυνευροπάθειες;

Η θεραπεία της νευροπάθειας εξαρτάται από την αιτία που την έχει προκαλέσει. Στις ελλείψεις βιταμινών, η χορήγηση των ανάλογων βιταμινούχων σκευασμάτων που χρειάζεται ο οργανισμός μπορεί να βελτιώσει την κατάσταση. Παράλληλα η υγιεινή διατροφή είναι η καλύτερη διασφάλιση για παροχή στον οργανισμό των βιταμινών που χρειάζεται καθημερινά.

Στους αλκοολικούς, εκτός από την υγιεινή διατροφή και τη χορήγηση βιταμινών που χρειάζονται στον οργανισμό τους, επιβάλλεται η διακοπή κατανάλωσης αλκοόλ.

Στους διαβητικούς, ο έλεγχος της γλυκόζης αίματος είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη βελτίωση της κατάστασης των νεύρων του ασθενούς. Οι διαβητικοί πρέπει να γνωρίζουν ότι οι βλάβες που δημιουργούνται στον οργανισμό τους λόγω ψηλής γλυκόζης στο αίμα δεν είναι αναστρέψιμες. Για αυτό απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στη θεραπεία τους για πρόληψη σοβαρών βλαβών που πιθανόν να απειλούν τη ζωή τους.

Για την αντιμετώπιση του πόνου που συνοδεύει τις περιφερικές νευροπάθειες, χρησιμοποιούνται φάρμακα αναλγητικά, αντιφλεγμονώδη, και νευροληπτικά φάρμακα, όπως ορισμένα αντιεπιληπτικά και αντικαταθλιπτικά. Στην τελευταία κατηγορία περιλαμβάνεται ένας μεγάλος αριθμός ουσιών που έχουν πάρει ένδειξη για το νευροπαθητικό πόνο με ιδιαίτερα ικανοποιητικά αποτελέσματα ή ακόμα και για συγκεκριμένες παθήσεις, όπως είναι η νευραλγία τριδύμου νεύρου. Χαρακτηριστικά μπορούν να αναφερθούν η καρβαμαζεπίνη (Tegretol) και η οξκαρβαζεπίνη (Trileptal), το βαλπροϊκό (Depakine), η γκαμπαπεντίνη (Neurontin), η λεβατιρασετάμη (Keppra), η πρεγκαμπαλίνη (Lyrica), η ντουλοξετίνη (Cymbalta) κ.α.
grammi